Scheiden, schuld en schaamte

Na lang wikken en wegen besloot ik weg te gaan bij de vader van mijn kinderen. Deze beslissing markeerde niet alleen het begin van mijn leven als alleenstaande vrouw, maar ook het startpunt van een moeizame tocht door een onherbergzaam landschap vol schuld en schaamte. Jarenlang voelde ik me verdwaald in mijn eigen leven. Het was alsof ik mijn weg moest zien te vinden in het donker zonder een enkel bekend herkenningspunt.

Ik ging kopje onder in een zee van tegenstrijdige gevoelens. Ik was blij en opgelucht dat ik de stap had durven zetten maar voelde tegelijkertijd veel schuld over het uit elkaar trekken van het gezin. Ik had mijn kinderen iets ontnomen wat tot dat moment een rotsvast en vanzelfsprekend iets leek, hun thuis. Daarnaast was er schaamte omdat het niet goed met me ging. “Je wilde dit toch zo graag? Waarom ben je dan niet blij?”

Veel later ontdekte ik dat schuld en schaamte diepe wortels hebben in mijn familiesysteem. Als klein kind voelde ik al een diepe schaamte zonder te snappen waarom. Helaas is emoties verwelkomen een kunst die ons niet op school geleerd wordt.

En van alle emoties is schaamte waarschijnlijk de aller moeilijkste. Schaamte gaat, in tegenstelling tot schuld, over wie we zijn. Schuld voelen we over iets wat we hebben gedaan; dat voelt nog enigszins behapbaar—daar kun je je excuses voor aanbieden. Maar schaamte raakt aan wie je bent, tot in het diepste van je ziel. Daarop aangesproken worden of daar twijfel over voelen, brengt alles gevoelsmatig aan het wankelen.

Brené Brown beschrijft dit treffend in haar boek Gelukkig ben ik niet de enige:

“Schaamte is de angst om niet verbonden te zijn,

de angst om gezien te worden als iemand met gebreken.”

Brown benadrukt daarbij dat we juist door onze onvolmaaktheden met elkaar verbonden zijn. En dat kwetsbaarheid geen zwakte is, maar een kracht.

Toen ik doorkreeg dat emoties verwelkomen eigenlijk makkelijker is dan ze wegduwen, kon het licht eindelijk weer wat doordringen tot de donkere plaats waar ik zat. Emoties wegduwen is een vorm van kortetermijndenken. Je denkt: “Nu niet, getver, nee, hier heb ik echt geen zin in.” Maar emoties zijn als hongerige kinderen; ze blijven terug komen, tot je ze eindelijk aandacht en te eten geeft. De deur proberen dicht te houden; daar kun je de rest van je leven mee bezig zijn. Uitputtend is het.

Toen ik ging voelen, echt ging voelen, kwam er enorm veel boosheid los. Nog zoiets wat er nooit mocht zijn—van mezelf vooral. Ik wilde veel te graag aardig gevonden worden, een steun en toeverlaat zijn. Ik wilde geen bozige vrouw zijn. Toch was ik boos.

Toen ik de boosheid toeliet merkte ik dat deze hand in hand ging met een enorme kracht, een enorm vuur. Met creativiteit ook.

Dat was zo’n mega ontdekking voor me. Dat lastige emoties hand in hand gaan met hun tegenpool. Boosheid en kracht, verdriet en opluchting, schaamte en blijheid.

Is dat nou niet wonderlijk? Dat als je schaamte gaat durven voelen, er onder die deken iets heel moois verstopt blijkt te liggen. Ik had mijn blijheid verstopt onder schaamte. Vertelde mezelf al decennia met het rood op mijn wangen dat er echt helemaal niemand op mij zat te wachten.

Nou is dat eigenlijk een waarheid als een koe, er zit inderdaad niemand op ons te wachten. Iedereen is druk met het leven van zijn eigen leven. En zo moet het ook zijn. Tegelijkertijd is het enorm de bedoeling dat we er zijn, en doen wat we doen! Nog zo’n mooie paradox.

Aanwezig kunnen zijn en blijven terwijl de stormen door me heen raasden was het belangrijkste wat ik ooit leerde. Verdriet, woede, onredelijkheid, jaloezie, blijheid, compassie, creativiteit, enthousiasme, liefde. Alle hongerige kinderen mochten binnenkomen en blijven eten, blijven logeren zelfs, zolang ze maar wilden.

Ze vulden mijn binnenwereld met kleur.

Ik werd er vooral een blijer mens door.

Door de emoties weg te drukken die ik als negatief had bestempeld, drukte ik, zonder er erg in te hebben, ook naar de achtergrond wat ik wel wilde voelen. Het verklaart misschien waarom we ongelukkig kunnen zijn terwijl we ogenschijnlijk ‘alles’ hebben. Huis, baan, man, kinderen, een hond en een auto. En toch leegte voelen. Ik snap eindelijk hoe dat werkt.

Nu kan ik zien dat de enorme schaamte en schuld die ik voelde na mijn scheiding vooral te maken had met mijn negatieve zelfbeeld. Ik ben lang een perfectionist geweest. Voelde me nooit goed genoeg. Er was een voortdurend kwebbelend stemmetje vol zelfkritiek.

Na het nemen van de moeilijke beslissing om te scheiden, vertelde datzelfde stemmetje mij dat ik het niet verdiende om gelukkig te zijn. En een deel van mij geloofde dat.

Inmiddels weet ik beter.

Met alles wat ik nu weet, ben ik die negatieve kant van mij dankbaar. Ze liet me heel duidelijk zien wat ik niet wilde. Ik wilde niet langer onzeker zijn. Ik wilde me niet langer klein houden. Niet langer m’n mond houden. Niet langer ‘sorry, sorry, dat ik besta’ als mantra hebben.

Als je goed kijkt, is het vaak zo dat de mensen die het ons het moeilijkst maken ook degenen zijn van wie we het meeste kunnen leren. Als we er voor open staan.

Ik was zelf de negatieve persoon in mijn leven geworden, degene die het mij moeilijk maakte. Dat ik dat heb kunnen bijsturen naar een harmonieuze relatie is een onbeschrijfelijke winst. Alles is daardoor veranderd. Ik overdrijf niet.

Boeddhisten zeggen het al langer: het is niet zozeer wat er gebeurt in je leven, maar hoe je er op reageert, wat bepaalt hoe je je voelt.

Ik sloot vriendschap met mezelf en alles wat bij mij hoort: mijn schaduwen, mijn schaamte, mijn angst. Mijn creativiteit, mijn blijheid en eigenzinnigheid. Al mijn hongerige kinderen vonden een thuis en zitten nu weldoorvoed bij de haard.

Makkelijk waren de afgelopen jaren niet. Maar wat ben ik blij dat ik het aangedurfd en overleefd heb.

Het nemen van de moeilijke beslissing was slechts het begin van mijn reis. De duizenden stapjes die volgden, met veel struikelen en weer opstaan, brachten me uiteindelijk waar ik nu ben.

Ik ben thuis. In goed gezelschap van mezelf en mijn hongerige kinderen.