Laten we wat mensen teleurstellen

Ik was ruim zevenenvijftig jaar een pleaser. Een vleier. En een angsthaas.

Niet dat veel mensen dat zagen. Ik wist redelijk goed een façade van zelfverzekerdheid op te houden. Maar van binnen werd ik verteerd door angst.

Ik wil het met je hebben over die angst. De doodsangst die ik voelde bij de gedachte tekort te schieten, of niet te voldoen. Niet doen wat een ander van me verwachtte was geen optie. Ja zeggen was makkelijker dan de enorme paniek die ik vanbinnen voelde.

Waar het begint

Genezen van perfectionisme en vleierij is genezen van een diepe wond. Een wond die meestal al vroeg in de kindertijd ontstaat.

Je leert jezelf al jong dat een groot deel van wat je voelt en wilt, anderen in de weg lijkt te zitten. Je begrijpt dat het veiliger is om je aan te passen, een deel van jezelf opzij te schuiven. Je zegt ja terwijl je nee voelt.

Je wordt een pleaser, een vleier. Waarom? Omdat je bang bent in de steek gelaten te worden als je iets anders doet. Omdat je bang bent dat niemand van je zal houden.

Wanneer de mensen om je heen nooit tevreden lijken, trek je daar de verkeerde conclusie uit: er is iets mis met mij, ik moet beter mijn best doen. Dus maak je je kleiner. Pas je je aan. Wring je je in bochten. Het idee dat de ander wellicht onhaalbare verwachtingen heeft of jou gewoon niet op waarde weet te schatten, komt niet in je op. Het moet wel aan jou liggen.

De prijs die je betaalt

Jarenlang lijkt dit te werken. Je krijgt waardering omdat je zo behulpzaam en sterk bent. Maar vanbinnen loopt je tank leeg. Voor mij leidde dit uiteindelijk tot een diepe burn-out.

Niet omdat ik niet sterk genoeg was, maar juist omdat ik té sterk wilde zijn. Omdat ik dacht dat ik verantwoordelijk was voor het geluk en de gevoelens van iedereen om me heen.

De ironie is: door niemand teleur te willen stellen, ben je dag in dag uit jezelf aan het teleurstellen. En dat is nog veel schadelijker dan we vaak beseffen. Het sloopt je gezondheid. Je lichaam raakt uitgeput, je emoties lopen vast, je hoofd draait overuren. De constante druk tast je hele systeem aan.

En er is nog iets: wanneer je jezelf voortdurend wegcijfert, trek je vaak mensen of relaties aan die niet gezond voor je zijn. Want wie geen grenzen stelt, wordt een magneet voor situaties waarin er misbruik van je wordt gemaakt.

Onderzoek laat zien dat het soort perfectionisme waarbij je jezelf voortdurend beoordeelt en bekritiseert, samenhangt met een verhoogd risico op burn-out

De omkering

Pleasen en perfectionisme worden vaak gezien als een eigenschap, een karaktertrek. Maar niemand wordt geboren als perfectionist. Het is een overlevingsstrategie.

En de bevrijding begint wanneer je gaat zien dat je die strategie niet meer nodig hebt. Wanneer je leert dat het een daad van liefde is om af en toe nee te zeggen. Nee tegen verwachtingen die je leeg trekken. Nee tegen verantwoordelijkheden die niet van jou zijn. Nee tegen het onmogelijke idee dat je iedereen tevreden moet houden.

Alleen door af en toe iemand anders teleur te stellen, kun je stoppen met jezelf in de steek laten.

De bevrijding

Dat is geen gemakkelijke weg. Zelfs nu, jaren later, voel ik soms nog de oude angst opkomen wanneer ik een appje niet direct beantwoord. Maar ik weet: dit is hoe ik trouw blijf aan mezelf. Dit is hoe ik voorkom dat ik opnieuw in die oude patronen verdwijn.

Nee leren zeggen is meer dan grenzen stellen. Het is een keuze voor voluit leven. Voor vrijheid. Voor jezelf mogen zijn.

En misschien is het wel de belangrijkste les die ik ooit geleerd heb: als je nooit iemand teleurstelt, ben je voortdurend jezelf aan het teleurstellen.

Vandaag durf ik te kiezen voor de andere weg. En met elke nee die ik hardop durf te zeggen, komt er méér ruimte voor mijn ja — en voor alles wat er echt toe doet.